Nhãn viết ngược và gương.

Nhãn viết ngược và gương.

https://harmonicachonguoivietnam.files.wordpress.com/2012/12/hc3acnh-e1baa3nh409.jpg

Vì sao chúng ta thấy có khá nhiều người, kể cả người lớn có nông lách (lông nách), chơi harmonica lại như trẻ con (nhầm nốt, chập nốt không mong muốn) hơn những người chơi các nhạc cụ khác và vì sao chúng ta thấy phần đông các thần đồng harmonica trên Youtube lại trông có vẻ là parody hơn là các thần đồng thực thụ của các nhạc cụ khác?

Khi quan sát các nhạc cụ khác, chúng ta thấy gì?

- Piano: một dãy phím (thực chất là một dãy nốt) trưng bày lõa lồ ra trước mắt mọi người, cả người chơi lẫn người xem, với các phím trắng và đen đánh dấu rõ ràng các nốt tự nhiên và các nốt thăng giáng, các nốt trầm hơn luôn ở bên trái, các nốt bổng hơn luôn ở bên phải, khi đã biết quy luật của một đoạn nốt thì có thể suy ra cách sắp xếp của một đoạn nốt khác dù đoạn khác đó cách khá xa đoạn nốt biết quy luật. Trật tự sắp xếp các phím được xem là mẫu mực đối với nhạc lý và hình ảnh cái bàn phím piano rất thường được dùng để minh họa trong các sách dạy nhạc dù chúng không dạy chơi piano.

- Đàn bàn phím điện tử: không cần bàn gì nữa.

- Guitar: một dãy dây và một dãy phím cũng trưng bày lõa thể ra trước mắt cả người chơi lẫn người xem. Dù dân ngoại đạo guitar thì khó biết được nốt nào ở dây nào, phím nào nhưng người chơi guitar luôn có cơ hội nhìn thấy cái cần đàn trong khi chơi. Dây trầm hơn luôn ở bên trên dây bổng hơn, phím trầm hơn luôn ở xa thùng đàn hơn phím bổng hơn.

- Sáo trúc 6 lỗ: các lỗ khi chơi dù bị ngón tay người chơi che khuất nhưng ngón tay nào là đã được phân công lỗ nấy, không có lộn xộn ngón nọ xọ lỗ kia. Các ngón khi điều khiển lỗ thì cũng chỉ nhấc lên đậy xuống rất ít, không thể có chuyện nhấc lên lỗ này lại đậy vào lỗ khác. Các ngón tay và các lỗ luôn trong tầm nhìn thấy của người chơi. Các lỗ luôn sắp xếp đúng trật tự cao độ nốt nhạc.

- Melodica: tuy các ngón tay người chơi phải chạy đi chạy lại giữa các phím (là các nốt) nhưng các ngón luôn trong tầm mắt người chơi. Hơn nữa, các phím có cách bố trí và màu sắc gần như giống hệt đàn piano.

- Violin: loại thông thường thì không có phím nhưng người chơi vẫn luôn thấy được tay bấm phím và cần đàn khi chơi.

v.v..

Với các nhạc cụ này, do có thể nhìn thấy toàn bộ các nốt một lúc, người chơi luôn biết trước nốt mà mình sắp chơi, tức là biết trước mình sẽ chơi đúng hay sai trước khi chơi thật.

Nếu xem đôi mắt là công cụ hỗ trợ luyện tập thì công cụ này giúp hình thành trí nhớ tư thế cơ thể đúng so với các nốt trên các nhạc cụ này (nghiêng người bao nhiêu, cánh tay, cẳng tay, bàn tay, ngón tay co duỗi bao nhiêu thì đủ chạm vào nốt cần chơi) và dù trí nhớ này đã được hình thành tốt hay chưa, người chơi đang tập luyện hay biểu diễn thì công cụ thị giác này không bao giờ rời bỏ người ấy dù là kẻ tay mơ hay người sành sỏi già dặn. Khi có đôi mắt, tập luyện và biểu diễn thì chẳng khác gì nhau ngoài khác biệt giữa chơi một mình không ai nghe xem và chơi trước nhiều người đang dỏng tai nghe, lõ mắt nhìn.

Việc mở mắt trô trố nhìn sỗ sàng, nhắm mắt ti hí nhìn trộm hay nhắm tịt mắt không dám nhìn các nốt của các nhạc cụ này trong khi chơi là chuyện tùy thích của người chơi, không ai có thể cấm cản hoặc bắt buộc được. Việc nghệ sĩ gạo cội, kinh nghiệm biểu diễn lâu năm trợn mắt thao láo nhìn các nốt trên nhạc cụ trong khi chơi cũng không khiến người ta đánh giá thấp tài năng của người ấy.

Tóm lại, tập và chơi các nhạc cụ khác là theo kiểu "tiên đoán".

Vậy còn khi quan sát cây harmonica, chúng ta thấy gì?

- Khi nhìn bên ngoài, chúng ta thấy cái nhạc cụ có nhiều lỗ. Điều đó chẳng giúp chúng ta biết tí gì về số nốt chứa trong mỗi lỗ cả nếu chúng ta là dân ngoại đạo. Kèn nhiều lỗ thì chưa chắc có nhiều nốt, kèn ít lỗ thì chưa chắc có ít nốt.

- Dù cây harmonica có bị mổ xẻ tanh bành trần trụi ra và người ta có trố mắt nhìn chằm chằm vào các tấm đế lưỡi gà bị tô hô ra thì cũng không tài nào biết lưỡi gà nào là nốt nào nếu là dân ngoại đạo hoặc không tìm hiểu trước.

- Trên nhiều cây kèn rẻ tiền, thậm chí các lỗ còn không hề được dập khắc bất cứ ký hiệu gì để đánh dấu.

- Nếu không được đánh dấu, các lỗ nhìn bên ngoài hoàn toàn giống hệt nhau. Các lỗ xếp sít nhau của các cây diatonic tremolo thông dụng nhìn lại càng rối.

- Rất thường là trật tự các nốt sắp xếp theo chiều dài kèn không tuân thủ sát luật nhạc lý, nhất là ở các cây diatonic rẻ tiền. Nốt trầm hơn chưa chắc nằm bên trái nốt bổng hơn, nốt bổng hơn chưa chắc nằm bên phải nốt trầm hơn.

- Nếu ngậm vào miệng, môi và lưỡi không tài nào phân biệt được lỗ nào là lỗ nào bởi vì xúc giác là giống hệt nhau.

- Với người mới, việc phân biệt các nốt chỉ bằng thính giác là điều không dễ dàng, đặc biệt là với những ai chưa hề có kinh nghiệm dùng các nhạc cụ khác.

- Khi tập luyện kiểu truyền thống, người chơi dựa vào phương pháp "thử và sai" (trial and error, nói thẳng ra là mò mẫm) để nhớ được vị trí đúng của từng nốt trên kèn, hay nói đúng ra là người chơi dùng một giác quan rất không quen thuộc là cảm giác tư thế cơ thể (tư thế của cánh tay, cẳng tay, bàn tay, ngón tay khi cầm kèn co duỗi bao nhiêu so với đầu mặt miệng) kèm với sự trợ giúp của âm thanh để tìm ra cách chơi nốt đúng. Tức là người tập không luôn luôn biết trước là mình sẽ chơi nốt gì trước khi chơi thật, thường phải trong trạng thái nửa tin nửa ngờ, không tin hoàn toàn cây kèn và không tin hoàn toàn chính bản thân mình.

- Một khi người chơi đã đưa cây harmonica lên miệng, đôi mắt để phân biệt các lỗ giống hệt nhau cũng trở nên vô dụng nốt bởi vì cây kèn vừa quá sát mặt, vừa ở dưới tầm mắt và các lỗ thì đã úp vào miệng rồi. Do đó, người mới tập phải đưa lên miệng, bỏ ra khỏi miệng cây harmonica nhiều lần để theo dõi các nốt trên kèn được chính xác. Đó là một quá trình khá là tốn công, lại vừa dễ... mất hứng, hay còn gọi là dễ... quê độ.

- Trong tập luyện, người chơi chỉ nhận được sự trợ giúp từ mắt rất hạn chế (chơi vài nốt thì phải bỏ kèn ra nhìn lỗ, rồi lại đưa lên miệng chơi vài nốt, cứ thế) giống như một hiệp sĩ mù chân chính được một ông thầy mắt kèm nhèm, nửa đui nửa sáng huấn luyện. Khi biểu diễn, chơi thật, sự trợ giúp này lại càng xa lánh hơn nữa, người chơi không được tự ý gián đoạn động tác khi chơi để bỏ kèn ra khỏi miệng để nhìn nốt lúc nào cũng được, giống như hiệp sĩ mù bị ông thầy mắt kèm nhèm bỏ mặc. Ở đây, không phải là vì người chơi harmonica muốn chứng tỏ gì về tài năng xuất chúng không cần nhìn của mình mà điều đó chỉ có nghĩa rằng người ấy không có quyền lựa chọn nào cả ("hiệp sĩ mù bất đắc dĩ").

- Người chơi nếu không tập luyện và biểu diễn đủ liên tục thì sẽ rất dễ dàng bị sụt giảm trí nhớ cảm giác vị trí nốt nhanh chóng vì không được mắt trợ giúp, âm thanh thì không giúp được nhiều vì nó chỉ cho biết đúng sai SAU KHI đã vang lên (ván đã đóng thuyền, gạo đã nấu thành cơm, thính giả đã nghe xong rồi). Sự gián đoạn chơi trong một thời gian không dài cũng đủ biến một người chơi đầy kinh nghiệm thành một đứa trẻ con và việc phục hồi phong độ đòi hỏi rất nhiều công phu. Đó là lý do mà khá nhiều cao thủ harmonica mà đã từng nổi lên vang bóng một thời nhưng rồi lại phải thu mình khỏi công chúng một cách lặng lẽ sau một thời gian ngắn.

- Nếu xem kỹ năng như nước trong một cái thùng bị thủng đáy, phải liên tục được châm thêm để bù cho sự rò rỉ thì cái "lỗ thủng" trong môn harmonica là quá lớn. Ở các nhạc cụ khác, đó là sự rịn nước, còn ở harmonica thì đó là sự chảy... tồ tồ. Sự "rò rỉ" kỹ năng nhanh như thế rất dễ bào mòn sự nhiệt tình của người chơi, nhất là người mới và những người không thể có thời gian tập luyện liên tục, dẫn đến mau chán và bỏ harmonica.

Tóm lại, tập và chơi harmonica theo kiểu truyền thống, "hiệp sĩ mù" hoặc "hiệp sĩ mắt kèm nhèm" gì đó, thì giống như "rút kinh nghiệm xương máu" hay "mất bò mới lo làm chuồng" vậy.

Chính vì thấy được nhược điểm thị giác đó mà cách đây khá lâu, trong diễn đàn harmonica4u cũ (cũng viên tịch đã lâu), một thành viên là Nhị Thiên Đường đã đề xuất sơ về cách tập harmonica cùng nhãn viết ngược và gương. Nếu diễn giải chi tiết thì người tập sẽ dùng một cái nhãn có các tên nốt viết ngược trên đó dán lên mặt trên kèn hoặc mặt lưng kèn (phần thân kèn giữa 2 khe thoát âm trên-dưới), các tên nốt này được canh thẳng hàng đúng với các lỗ chơi ở mặt trước kèn, và tập chơi kèn trước một cái gương. Các tên nốt viết ngược sẽ hiện thành các tên viết xuôi bình thường sau khi phản chiếu qua gương để người tập có thể nhận ra.

Cách tập này không những "hồi sinh" lại thị giác cho người tập harmonica như ở các nhạc cụ khác, lấy lại được trọn vẹn tất cả các ưu điểm do thị giác đem lại mà còn bù đắp cho sự sắp xếp nốt dị thường của cây harmonica. Người ấy không cần phải để lên bỏ xuống cây kèn nhiều lần mà vẫn đưa lỗ miệng đúng lỗ, đúng nốt cần chơi. Tuy người tập không thể thấy trực tiếp các lỗ nhưng do tên nốt được canh thẳng với lỗ, hình trong gương của tên nốt sẽ chiếu thẳng đúng vào vị trí của lỗ chứa nốt đó.

Việc nhớ cảm giác vị trí nốt harmonica có 2 giai đoạn: tìm ra vị trí đúng và nhớ (duy trì) vị trí đúng đó. Phương pháp nhãn viết ngược - gương rút ngắn cấp tốc giai đoạn 1, do đó người chơi có nhiều thời gian dành cho giai đoạn 2 hơn, và phương pháp này cũng luôn kèm cặp sát giai đoạn 2.

Người chơi sẽ được 3 giác quan hỗ trợ cùng lúc: thính giác do âm thanh nốt (phụ), cảm giác tư thế, cộng thêm thị giác do nhãn-gương, vậy là nhiều hơn phương pháp cũ 1 giác quan, làm tăng thêm sự yên tâm, độ tự tin, độ đoan chắc trong tâm về sự chính xác đúng đắn của vị trí nốt, do đó sẽ tập trung được nhiều hơn vào các kỹ thuật khác. Lượng tăng 1 đứng một mình thì có vẻ nhỏ bé, nhưng khi so sánh với số 2 thì đó là tăng thêm 50%!

Ở cách tập "cổ truyền", người tập chỉ cần đưa lỗ miệng đến một khoảng nhỏ nào đó trên cây kèn là được, miễn là tiếng nốt ở đó phát ra nghe rõ, không chập các nốt không mong muốn vào. Tuy nhiên, đó vẫn chỉ là một khoảng du di mơ hồ không xác định chứ không phải là một điểm chính xác cụ thể rõ rệt, người tập không thể biết chắc là mình nhích miệng đi bao nhiêu xa nữa thì sẽ lạc vào "lãnh địa" của nốt bên cạnh và người tập sẽ mang luôn cái tâm lý mơ hồ, hồi hộp, kém tự tin đó từ lúc luyện tập vào luôn lúc chơi thật. Còn trong phương pháp nhãn-gương, người tập tận mắt mình nhìn thấy rõ ràng miệng đang ở đâu trên thân kèn, ngay giữa lỗ/ cặp lỗ kèn hay chệch sang bên cạnh, còn cách ranh giới với nốt bên cạnh bao xa, rõ ràng như nói có sách, mách có chứng, chắc chắn tin cậy. Khi người chơi tập trung được vào một điểm tâm lỗ hay tâm cặp lỗ cần chơi, khả năng chơi chệch nhầm sang 2 bên sẽ được giảm thiểu.

Dĩ nhiên, không thể phủ nhận rằng so với lúc luyện tập, người "hiệp sĩ mù" dù gì rồi cũng vẫn sẽ phải tự lo lấy thân trên "sa trường" khi chơi thật hay biểu diễn, nhưng, ít nhất, khi trên bãi tập, "hiệp sĩ mù" đã được một bậc thầy hoàn toàn sáng mắt chỉ đường dẫn lối trước rồi chứ không phải là một chuyên gia mù dở hướng dẫn nữa.

Nói chung, còn nhiều lợi thế khác nhưng giờ chúng ta tìm hiểu về cách chế cái nhãn, nhất là cách viết ngược sao cho đúng.

Cái nhãn có thể được làm từ bất cứ vật liệu nào, miễn là có thể dính được vào kèn chắc chắn, không bị nước phá hỏng và có thể viết mực chống nước lên (như băng dính kiểu giấy (masking tape)). Nó có thể được dán lên mặt trên của kèn nhưng lùi xa khỏi chỗ ngậm miệng, sát vào mặt sau kèn để tránh bị môi che khuất khi chơi hoặc được dán vào mặt sau kèn (gáy kèn). Các góc của nhãn được bo tròn để tránh nhãn dễ bị lóc lên do cọ xát với các vật khác.

Trước tiên, cái nhãn trắng được so ướm với chiều dài cây harmonica và vị trí của các lỗ chơi, đánh dấu chia ô ra bằng mực chống nước.

Các tên nốt trước tiên được viết bình thường, theo đúng trật tự trên kèn, lên một tờ giấy, sau đó một đường thẳng được kẻ bên dưới dãy tên nốt viết thường và tên nốt viết ngược được viết đối xứng với các nét viết thường qua đường thẳng, rồi tên viết ngược được chép lại vào các ô tượng trưng cho các lỗ chơi trên nhãn.

Cách viết ngược thứ nhì là viết bình thường lên một miếng vật liệu trong suốt, sau đó lật sang mặt bên kia để chép lại chữ viết ngược thấy được.

Cách thứ ba là kiểu "phản chiếu 2 lần": viết bình thường lên một tờ giấy rồi nhìn nó qua một cái gương, chép lại chữ viết ngược ở trong gương. Chữ đã được chép lại khi được soi gương một lần nữa lại quay về chữ viết xuôi.

Nói chung, bằng cách gì cũng được, kể cả dùng các phần mềm máy tính nào đó cũng tốt.

Nhãn được cắt ra và dán ngay ngắn lên kèn theo các dấu chỉ dẫn đã vẽ trước, sao cho tên nốt chiếu thẳng đúng vào lỗ chơi của kèn là được, càng chính xác thì người tập càng có lợi.

Tên nốt viết lên nhãn có thể ở bất cứ dạng nào tùy thích: tabs, nốt xướng âm, nốt chữ cái, giản phổ, v.v. Tuy nhiên, một khi đã tập kiểu nhìn trực tiếp như thế này rồi thì cách viết tabs là không đáng, các cách viết không phải tabs sẽ làm cho người tập ít đi vòng vo hơn.

Cách tập: thì cứ ngồi trước một cái gương để bàn rồi... tập thôi. Xen kẽ giữa những lần tập nhìn gương là những lần tập không nhìn như truyền thống để kiểm tra qua lại, quen dần với sự chơi thật, cố gắng chú ý tư thế cơ thể ở vị trí nốt đúng và lặp lại nhiều lần để củng cố ghi nhớ ấy. Sự chú ý và ghi nhớ này là quan trọng nhất.

No comments :

Post a Comment

Chú ý:

- Nếu bạn thấy Tabs chuẩn xin bấm +1 hoặc Share bên dưới mỗi bài viết.
- Nếu bạn thấy Tabs chưa chuẩn xin Comment bên dưới chỗ chưa chuẩn và cách sửa của các bạn, hai việc này là để hoàn thiện Tabs.
- Nếu bạn muốn post Tabs lên Blog, xin Click vào đây hoặc post lên Group hoặc gửi tin nhắn cho chúng tôi tại Fanpage.
- Bạn muốn làm TÁC GIẢ của Blog, muốn post Tabs lên Blog (những bài mà Blog chưa có) xin Click vào đây

Cảm ơn các bạn đã quan tâm! Chúc vui :)